مهندس عزت الله سحابی به عنوان یکی از باسابقه ترین فعالین سیاسی و نیز از اعضای نهضت آزادی ، برای بسیاری از ما چهره ای شناخته شده است. اخیرا کتاب خاطرات ایشان با عنوان "نیم قرن خاطره و تجربه" به بازار آمده. این کتاب - که جلد اول خاطرات ایشان است - در برگیرنده تقریبا ۵ دهه از عمر مهندس سحابی است که از دوران کودکی ایشان با شرح حال مختصری آغاز می شود و سپس به بیان اوضاع و احوال سیاسی اقتصادی دوره ی رضا خان و همچنین سقوط وی می پردازد. در ادامه از وقایع و خاطرات مربوط به نهضت ملی شدن صنعت نفت و نیز سقوط دکتر مصدق و تشکیل نهضت ملی میگویدهمچنین در این کتاب پیرامون تشکلهایی همچون نهضت آزادی ایران، سازمان مجاهدین خلق، فداییان اسلام و... مطالب مفیدی عنوان شده ونیز به ذکر وقایع مربوط به انقلاب سفید و ۱۵ خرداد ۱۳۴۲تا انقلاب اسلامی مردم ایران در سال ۱۳۵۷ پرداخته است البته ایرادی که به نویسنده می توان گرفت این است که به تفصیل درباره ی اتفاقات سال ۵۷ نپرداخته است.

نویسنده ی کتاب کوشیده که بیش از اینکه به نقل وقایع و اتفاقات بپردازد ، آنها را تحلیل کند، چیزی که که ما کمتر در موارد مشابه می بینیم. مورد دیگری که برایم جالب توجه بود متانت و اعتدال و انصاف قلم نویسنده است. ایشان کوشیده که فارغ از اختلافات فکری و سیاسی با بقیه در موردشان بگوید. مثلا وقتی در مورد ذکاء الملک فروغی می گوید در کنارانتقاداتی که به او وارد می داند خدمات او را نیز یاد آور می شود این امر حتی در مورد شخصیتی مثل رضا شاه هم اتفاق می افتد و نویسنده به صرف مستبد بودن رضا شاه خط بطلان بر اقدامات مثبت او نمی کشد. گفتار موءدبانه ی ایشان درباره ی اشخاص و گروههایی نظیر فداییان اسلام، آیت الله کاشانی، مرحوم نواب صفوی ، برخی اعضای حزب توده و...نیز گواه این مطلب است. همنچنین به عقیده ی من ایشان در دام شخص گرایی نیفتاده است. مثلا با همه ی ارادتی که که نسبت به دکتر مصدق دارد، از انتقاد نسبت به وی هم فرو گذار نمی کند. کتاب "نیم قرن خاطره و تجربه" به گمان من تاریخ فشرده و گویایی است که حاوی وقایع ۵ دهه ی منتهی به انقلاب ۱۳۵۷ است و به خصوص بیانگر بسیاری از مسایل مربوط به نهضت نفت می باشد. نکته ای که به نظرم جالب آمد تاکیدی بود که نویسنده بر اعتدال و خویشتنداری و عدم افتادن در دام خشونت در جریان فعالیتهای سیاسی دارد موضوعی که خود ایشان در سیر مبارزاتی خود شدیدا به آن پایبند بوده. اما آنچه برایم خیلی جالبتر بود زود گذر بودن اقدامات سرکوبگرانه ی رژیم پهلوی بود که چند روزی مثل مسکّن جواب میداد اما به زودی بی اثر میشد. و از این جالب تر محو شدن اثر همه ی جبارین و خائنین به این مرز و بوم بود. واقعا تحلیلی که مهندس سحابی از کودتای ۲۸ مرداد انجام داده بسیار زیباست. یکی دیگر از نکات گیرای کتاب قسمت مربوط به دادگاه سران نهضت آزادی در سال ۴۲ است که خواننده را به تحسین شجاعت و در عین حال درایت و متانت بزرگانی چون آیت الله طالقانی و مرحوم سحابی و بازرگان وا می دارد. خصوصا آنجاییکه آیت الله طالقانی در پایان جلسه دادرسی و پس از صدور حکم سوره ی فجر را تلاوت می کند و با رسیدن به " ان ربک لبرمصاد" چند بار با دست عکس محمدرضا شاه و نیز مسئولین دادگاه را مورد خطاب قرار می دهد. و ۱۵ سال بعد از این واقعه شاه و همه ی ایادی اش در کمین خدا به دام افتادند.

به طور کل تا به حال خاطرات برخی از چهره های فرهنگی ، هنری و سیاسی را مطالعه کرده ام که البته فقط سه چهار مورد بوده که به صورت کامل خوانده ام. آخرین آنها هم همین کتاب آقای سحابی است. اگر از قیمت گران کتاب - ۹۰۰۰ تومان - بگذریم ، از خواندن "نیم قرن خاطره و تجربه" نکات مثبت زیادی نصیبم شد. در صورت امکان حتما این کتاب را مطالعه کنید.

نوشتاری از دکتر عل مزروعی در باره ی این کتاب